Periodetitel: mooie bijkomstigheid op weg naar een hoger doel?

Wat is een periodetitel waard voor een club met een hoger doel? Is elke prijs er één, telt het financiële gewin, is het een vangnet voor als het misgaat, of legt het juist onnodige druk op een normale competitiewedstrijd? Voor elke club en in elke fase van het seizoen zal het antwoord anders zijn. Feit blijft dat Excelsior de sterke seizoenstart vrijdag tegen Roda JC Kerkrade kan bekronen met het periodekampioenschap.

Kampioenschap – het klinkt altijd goed, zelfs als er ‘periode’ voor staat. Voor supporters leeft een periodetitel vaak meer dan voor de staf en spelers. “We zijn er niet mee bezig”, zei Ruben den Uil voor en na de gewonnen wedstrijd tegen Jong AZ. Maar voor fans die pas sinds de promotie tegen ADO Den Haag seizoenkaarthouder zijn, is een eerste echte prijs niet dichterbij geweest.

Al sinds 1972 wordt er in de eerste divisie gestreden om de periodetitel. Dit ‘tussenkampioenschap’ werd ingevoerd om een competitie zonder degradatie spannend te houden. Het zorgde ervoor dat zelfs clubs uit het rechterrijtje tot diep in het seizoen kans maakten op promotie.

Nacompetitie als nummer vijftien
De opzet van zowel de nacompetitie als de periodetitels veranderde door de jaren heen. Eerst waren er vier periodetitels te winnen, daarna zes, en op een gegeven moment telden bepaalde wedstrijden niet mee voor de periodestand. De grootste verandering kwam in het seizoen 1989-1990, toen clubs zich ook via de reguliere ranglijst konden plaatsen voor de nacompetitie.

Sinds die verandering eind jaren tachtig werd Excelsior negen keer periodekampioen, maar alleen in 1991-1992 was dat noodzakelijk om zich te plaatsen voor de nacompetitie. De ploeg van Sándor Popovics eindigde als vijftiende, maar mocht dankzij de zesde periodetitel (tevergeefs) een gooi doen om promotie naar de Eredivisie. De acht periodetitels daarna waren, achteraf gezien, weinig waard: Excelsior zou zich die seizoenen ook op basis van de ranglijst voor nacompetitie hebben geplaatst.

De periodetitel is steeds minder vaak een ontsnappingsroute voor clubs die anders geen play-offs zouden halen. De laatste keer dat dit gebeurde was in 2018, toen FC Dordrecht zonder periodetitel geen play-offs zou hebben gehaald.

Mentale opsteker
Toch kan een periodetitel, naast de bijbehorende geldprijs, een mentale opsteker zijn. Bijvoorbeeld op 12 november 1998. Excelsior speelde jaren geen rol van betekenis in het betaalde voetbal, maar bij Go Ahead Eagles werd Excelsior – zelfs tot verrassing van toenmalig trainer Adrie Koster – periodekampioen. “Om Excelsior wordt niet meer gelachen in de voetbalwereld,” schreef journalist Paul van den Bosch in het Rotterdams Dagblad.

Terwijl de periodetitel de competitie spannender moet maken, kan het ook het tegenovergestelde effect hebben. Clubs die al vroeg een periodetitel winnen en zich puur richten op de play-offs, kunnen daarna experimenteren en de rest van het seizoen als voorbereiding beschouwen. Zo werd FC Dordrecht na het periodekampioenschap in 2018 kansloos laatste in volgende periode. Of neem Sparta in 2014, dat na het winnen van de tweede periode slechts 9 punten uit 18 wedstrijden pakte, maar toch de finale van de play-offs haalde.

Excelsior kan erover meepraten. In het laatste KKD-seizoen 2021-2022 wonnen de Kralingers in een leeg stadion de tweede periode, de eerste periodetitel in meer dan tien jaar tijd. Door de coronamaatregelen werd deze titel door spelers, achter het hek op het fanplein, met slechts een klein groepje supporters gevierd. Daarna volgde een forse terugval, met een dertiende en negende plek in de derde en vierde periode.

‘Groot succes’
Ook zonder periodetitel had Excelsior twee jaar geleden de krankzinnige play-offs gehaald, maar de tussentijdse titel bracht toch iets extra’s. Voor trainer Marinus Dijkhuizen was het persoonlijk een afsluiting van een moeilijke periode in zijn carrière. Op sportief vlak liet Excelsior zien dat het weer meetelde, nadat het zichzelf de voorgaande twee jaar regelmatig te kijk had gezet.

“Dit is echt een heel groot succes”, zei Dijkhuizen destijds tegen het AD. Niet wetende wat voor bizarre ontknoping er op 29 mei 2022 zou volgen.