‘Ik hoop dat we in december kunnen zeggen: dit is een talentvolle groep en dat zie je terug in de prestaties. Maar het kan ook zijn dat je vooral potentie ziet, en dat de performance heen en weer gaat.’ Eind oktober hield hoofdtrainer Ruben den Uil zich nog op de vlakte over waar Excelsior zou kunnen staan in de winterstop. Het seizoen in de Keuken Kampioen Divisie ging uiteindelijk alle kanten op. Excelsior gold vroeg in het seizoen als dé titelfavoriet, zakte vervolgens diep weg en herpakte zich op precies het juiste moment. Een terugblik op een bewogen promotieseizoen.

Het nieuwe seizoen begint op een regenachtige woensdag 3 juni met slechts twaalf fitte selectiespelers. ‘De afgelopen jaren hebben we steeds uitgewezen dat er in september uiteindelijk altijd weer een ploeg met verrassingen staat. Heb daar ook dit seizoen vertrouwen in’, zegt Den Uil, die pas vijf dagen daarvoor als hoofdtrainer is aangesteld. Met Adrie Koster aan zijn zijde wil hij dat Excelsior het publiek weer gaat vermaken met een speelstijl die draait om hoge intensiteit en veel druk naar voren. De voorbereiding is verre van ideaal. ‘We gaan op trainingskamp met tien fitte selectiespelers en een bus vol jeugd’, zuchtte Den Uil voor vertrek naar Delden. ‘Dit heeft echt tijd nodig. Er gaan nieuwe spelers komen, maar zij zullen niet in een week onze hele speelwijze onder de knie hebben. Supporters hebben echt geduld nodig.’

Jong talent
Dat geduld wordt bij de competitiestart flink op de proef gesteld. Met een ploeg vol jeugdspelers en geklungel achterin begint het seizoen met een 3-1 nederlaag bij TOP Oss. Daarna krijgt de metamorfose van Excelsior gelukkig snel vorm. Er wordt niet gezocht naar routiniers, maar ingezet op jong talent. Spelers als Cedric Hatenboer, Noah Naujoks, Lennart Hartjes en Casper Widell grijpen hun kans en groeien al snel uit tot dragende krachten.

Voor de eerste interlandbreak gaf Excelsior een duidelijk signaal af met een 5-0 zege op ADO, die later in het seizoen van groot belang blijkt voor het doelsaldo. Hatenboer en Jerolldino Bergraaf maken in Den Haag hun eerste profdoelpunt en zelfs Mike van Duinen vindt na 1.346 dagen weer het net. Met het sluiten van de transfermarkt kan Den Uil pas écht beginnen met bouwen, maar de selectie blijft kwetsbaar. Na acht speelronden grijpt Excelsior de koppositie. De periodetitel lonkt, maar bij Roda JC blijkt de selectie niet breed genoeg. Het wegvallen van spelers als Ilias Bronkhorst en Arthur Zagré kan niet worden opgevangen en een piepjonge ploeg verliest kansloos met 3-0.

Koppositie
Een week later gaat het in extremis maar net goed tegen MVV (3-2), maar tegen SC Cambuur kan Excelsior geen vuist maken (0-1). Richie Omorowa, goed voor acht goals in de eerste acht duels, is het helemaal kwijt. Maar dan keren steeds meer spelers terug en met name Lance Duijvestijn en Derensili Sanches Fernandes blijken de onmisbare schakels. Tot aan de winterstop blijft Excelsior acht duels ongeslagen en in de eerste van deze vijf duels krijgt de ploeg zelfs geen tegengoal. Een week na de dikverdiende zege bij koploper Helmond Sport (1-0) is Excelsior begin november weer de nummer één.

De verwachtingen groeien vanaf dat moment weer. Het blijkt te voorbarig, want opnieuw slaat het blessureleed toe. Hoewel concurrent FC Den Bosch nog overtuigend wordt geklopt (3-0), gaat het daarna stroef tegen Emmen (1-1) en Volendam (0-0). Een pijnlijke gelijkmaker in blessuretijd van VVV (1-1) zorgt ervoor dat Excelsior geen winterkampioen wordt.

Vrije val
Het zo fris aanvallende Excelsior lijkt verdwenen. Goals worden schaars en door een blessure van Omorowa speelt Duijvestijn noodgedwongen in de spits. Toch komt de ploeg sterk uit de winterstop met een 1-0 overwinning op nummer drie FC Dordrecht. De voorsprong op plek drie is gestegen tot zes punten. Niet veel later is de traditionele winterdip een feit. In de winterse transferperiode wordt geen nieuwe spits gevonden en door blessures op het middenveld moet zelfs Van Duinen op de tien-positie spelen. Excelsior verzuimt tot tweemaal toe in te lopen op koploper Volendam, mede dankzij een pijnlijk 1-3 verlies tegen Vitesse, en staat plots één punt achter op een directe promotieplek.

ADO Den Haag blijft intussen maar winnen en hijgt Excelsior in de nek. Voor Hartjes zit het seizoen er in januari al op door een gescheurde kruisband en ook Naujoks ligt er lang uit. Als Excelsior begin maart onnodig verliest bij De Graafschap, staat de ploeg vijfde. De derde periode eindigt Excelsior zelfs als vijftiende. Promotie is ver weg met vijf punten achterstand op nummer twee ADO en ook SC Cambuur en FC Dordrecht mengen zich in de strijd om plek twee.

Eindsprint
Maar dan breekt de vierde periode aan. De ziekenboeg stroomt leeg en in meerdere wedstrijden maken de invallers het verschil. De 3-1 thuiszege op FC Den Bosch komt van ver, maar is het startsein van een ongekende eindsprint. Met nog zes wedstrijden te gaan staat Excelsior derde, met nog maar twee punten achterstand op ADO. Alles is weer mogelijk, maar op bezoek bij MVV lijkt het helemaal mis te gaan als Excelsior na 86 minuten 1-0 achterstaat. Het blijkt echter een cruciaal weekend te worden. Duijvestijn en supersub Van Duinen draaien het duel om in blessuretijd en drie dagen later verspeelt ADO punten bij Jong FC Utrecht. Excelsior is op doelsaldo tweede en heeft alles weer in eigen hand.

Een week later vergroot Excelsior het gat tot twee punten, maar op Eerste Paasdag wacht vervolgens nog de ultieme test. Kort nadat ADO de tweede plek in elk geval tijdelijk heeft overgenomen, speelt Excelsior in Volendam zijn beste wedstrijd van het seizoen. De thuisploeg kan kampioen worden, maar Excelsior er mede dankzij een hattrick van Sanches Fernandes met 4-1 overheen. In hetzelfde weekend lijken Dordrecht en Cambuur af te haken in de strijd om plek twee. Het geloof groeit. De fans beseffen desondanks dat ze niet te vroeg moeten juichen, maar een paar dagen later zit het opnieuw mee. Drie dagen voordat Excelsior aantreedt tegen FC Emmen, laat ADO in blessuretijd weer punten liggen. De Kralingers houden het hoofd wel koel (2-0): in zeven wedstrijden is de achterstand van vijf punten omgebogen in een voorsprong van vier.

Pitch invasion
Dus kan promotie een week later thuis tegen Jong PSV veilig worden gesteld. Als een supporter weet dat je de huid niet moet verkopen voordat de beer geschoten is, is het wel die van Excelsior. Een enkeling heeft zelfs slapeloze nachten voor het treffen met de nummer achttien, maar in een geweldige ambiance is vanaf de aftrap duidelijk: Excelsior gaat vanavond promoveren. Het wordt liefst 5-0, met onder meer een hattrick van verdediger Casper Widell, en na het laatste fluitsignaal stormen de fans het veld op om hun helden op de schouders te nemen. Met een evenaring van het clubrecord – acht zeges op rij – is Excelsior tot op de dag af elf maanden na de degradatie terug in de Eredivisie.

Na de promotie in 2014 zei toenmalig algemeen directeur Ferry de Haan dat Excelsior heeft geleerd van het verleden en beter dan ooit was voorbereid op de Eredivisie. Ruim tien jaar later sprak technisch manager Niels van Duinen na afloop van de eerste periode vergelijkbare woorden: ‘Een nieuwe zomer waarbij liefst 70 procent van de selectie vervangen moet worden, hoeven supporters niet te vrezen. Alles wat we doen, willen we kunnen doen op het niveau waar we nu spelen én op het hoogste niveau.’