Pak de ranglijst over de laatste vijf wedstrijden erbij en je zou denken dat Ajax-Excelsior de volgende degradatiekraker is. Het duel in de Johan Cruijff ArenA lijkt er zaterdag op papier een te worden tussen de lamme en de blinde, al is het voor Excelsior te hopen dat het niet opnieuw slachtoffer wordt van ‘het schokeffect’.

De vorm: twee dolende ploegen

Met duels tegen voornamelijk concurrenten kon november zo’n mooie maand worden, maar voorlopig is het nog een grote teleurstelling. Excelsior heeft nog maar één punt voorsprong op Telstar en Heracles Almelo, waarvan de Kralingers in de voorbije wedstrijden niet wisten te winnen. Excelsior is, inclusief de beker, vier duels op rij zonder overwinning en daar kan in Amsterdam voor het eerst in ruim anderhalf jaar een vijfde wedstrijd bij komen.

Excelsior behaalde vier punten in de laatste vijf wedstrijden en Ajax doet het met vijf punten in dezelfde periode niet veel beter. De Amsterdammers staan weliswaar vierde, maar bevinden zich in een sportief diep dal en verspeelden dit seizoen al zestien punten. Ajax won, inclusief duels in de Champions League, maar twee van zijn laatste tien wedstrijden (G3 V5), waarin het liefst 26 tegendoelpunten kreeg. 

Waarop letten: het schokeffect?

Na het ontslag van een trainer wordt vaak gesproken over ‘het schokeffect’. Tegen FC Utrecht (2-1 verlies) bleef die daags na het vertrek van John Heitinga nog uit bij Ajax. Voorlopig zit Fred Grim als interim-trainer op de bank. Daarmee is hij de achtste (interim-)trainer sinds het vertrek van Erik ten Hag in 2022.

Maar bestaat zo’n schokeffect echt? Hoogleraar toegepaste economie Jan van Ours (Erasmus Universiteit) deed er onderzoek naar. Uit zijn analyse bleek enkele jaren geleden dat er ‘geregeld sprake is van een kortstondig herstel’, al schrijft hij die vooral toe aan psychologische factoren en blijkt de nieuwe trainer het vaak op lange termijn nog slechter te doen dan zijn voorganger. Het schokeffect bestaat in de eerste duels dus wel degelijk en daarmee is Excelsior gewaarschuwd…

Op wie letten: Kian Fitz-Jim

Tal van spelers profiteerden van een huurperiode in Kralingen en ook Kian Fitz-Jim bloeide op na een kortstondig verblijf bij Excelsior in 2023. ‘Dier periode is het fundament geweest voor mijn spel vandaag de dag’, zei de middenvelder een jaar geleden zelfs tegen de NOS. En dat terwijl hij bij Excelsior slechts twaalf wedstrijden speelde en met name als invaller.

Fitz-Jim mocht in de zomer van 2024 hij vertrekken uit Amsterdam, maar hij bleef en speelde onder Francesco Farioli in 27 eredivisieduels mee (2 doelpunten) en in de Europa League kwamen daar nog eens 15 wedstrijden en vier goals bij. Fitz-Jim debuteerde ook in Jong Oranje, maar moet dit seizoen weer geduld hebben. In de eredivisie kwam hij voor het laatst in actie op 4 oktober en in de Champions League mocht hij tegen Chelsea en Galatasaray opdraven toen het al lang en breed gespeeld was.

Voor Excelsior zou het op basis van de statistieken positief zijn als Fitz-Jim binnen de lijnen komt. De middenvelder speelde drie keer tegen Excelsior en stapte in al deze duels als verliezer van het veld. Al was dit wel in de Keuken Kampioen Divisie met Jong Ajax…

Onderling resultaat: wachten op de eerste zege

Tegen twee van de nog bestaande profclubs won Excelsior nog nooit een uitwedstrijd en Ajax is er daar een van. Tijdens de laatste ontmoeting op 24 april 2024 waren de Kralingers heel dichtbij, maar werd in de 89ste minuut een 1-2 voorsprong verspeeld (2-2) terwijl Excelsior bijna een uur met een man meer speelde.

Het gelijkspel voelde dan ook aan als een nederlaag, waarvan Excelsior er 22 leed in Amsterdam. Dan blijft alleen nog het duel op 18 februari 2007 over, toen het eveneens 2-2 werd en daarmee in de eredivisie voor het eerst een punt werd gepakt op bezoek bij Ajax.